نوشته های بر جای مانده از گذشتگان روشن می سازد که جشن بهمن يا بهمنجه تا سد ها سال پس ار يورش تازيان ويرانگر نيز بر گزار می شده است و گويا پس از تازش مغولان خونخوار و به ويژه پس از مسلمان شدنشان که به سبزه نيز آراسته گشتند، برانداخته شد. اما با شادی و شادمانی بسيار درخور گفتن است که ، فرهنگ پروران ايرانی به برگزاری دوباره ی اين جشن باستانی پرداخته، به آن جانی ديگر بخشيده اند.
شايسته ی به ياد آوردن است که در زبان ايرانی "منيدن يا منای" به چم و معنی انديشيدن است و واژه های دشمن، اهريمن از آن سرچشمه گرفته اند.
بهمن يا وهمن و در اوستا، "وهومن" دارای دو بخش است. "وهو" به چم و معنی نيک و "من" به چم و معنی انديشيدن می باشد که با هم می شود "انديشه ی نيک". ( انديشه نيک، گفتار نيک و کردار نيک نيز به اوستايی می شود: : "هُومِت"، "هُوخت" و هُور ِشت".)
بهمن، وهمن يا وهمنجه (بهمنجه) را با شادی و سرور برگزار می کردند و در کنا يکديگر آش بهمنچه می خوردند. آش بهمنجه را با دانه های گياهی و فراورده هايی مانند گوشت و سبزی تر يا خشک که در بازار زمستانی پيدا شدنی بودند می پختند. پژوهنده ی ارزنده هاشم رضی در جشن های ايران باستان می نويسد که ايرانيان در اين روز گياه ِ "بهمن سرخ" و "بهمن سپيد" را که باور داشتند بارور کننده ی ياد و حافظه می باشد را دم می کردند و می نوشيدند و يا همراه با شير می نوشيدندش يا اينکه گَرد (پودر) مانندش را بر روی خوراکی ها ريخته و يا با گرد قند و نبات آميخته اش می کردند و نوش جان می کردند. چيدن گياهان دارويی از کوه و دشت ار کارهای اين روز و اين جشن بود.
شاهان و فرمانداران در اين روز با همان آش بهمنجه، ميهمانی به راه می انداختند و به هنگام نيمروز به برگزاری جشن اش می پرداختند. منوچهری دامغانی از مردم بر گزاريش را درخواست می کند و می سرايد:
رسم بهمن گير و از نو تازه کن بهمنجنه
ای درخت ملک، بارت عز و بيداری تنه
اورمــزد بهمـن و بهمنجه فـرخ بود
فرخت باد اورمزد بهمن و بهمنجنه
يا عثمان مختاری که می سرايد":
بهمنجه است خيز و می آرای چراغ دی
تا بر چينم گوهر شادی ز گنج می
اين يک دو مه سپاه طرب را مدد دهيم
تا بگذرد ز صحرا فوج سپاه دی
عيد فرخنده و بهمنجه و بهمن ماه.
ياد آوری روزهای ِ ويژه بهمن يا وهمن ماه
۳۷۴۴ زرتشتی
۱. روز ۱۰بهمن برابر با ۳۰ژانويه، روز ِ مهر ايزد، جشن سده.
۲. روز ۲۵بهمن ماه ، روز اورمزد و اسفند ماه، پرسه ی همگانی. اين سنت به ياد در گذشتگان و با گرد همايی همگانی زرتشتيان برگزار می شود. در اين سنت قهوه و نبات بر می دارند و شاخه های هميشه سبز "مُورد" را به نمود و نشانه دنباله داری زندگی به همراه می آورند. نوبر در هنگام اوستا و گاتا خوانی نام درگذشته های ِ ار خانواده های گونش گون را بر زبان مب آورد همگی برای درگذشتگان شادروانی ئ برای ماندگان تندرستی آرزو می کنند.
۳. روز های نبر: يا روزهای که ايرانی ماندگانِ زرتشتی از خوردن گوشت و آلودن دست به خون جانداران بی گناه بيش از پيش دوری می کنند برابر هستند با روزهای:
٦ بهمن، "ماه" روز، برابر با روز ۲۶ژانويه، ۸ بهمن ماه، "گوش" روز، برابر با ۲۸ ژانويه، ۱۵ بهمن ماه، "رام" روز، برابر با ۴فوريه و همچنين ۲٦ بهمن، "وهمن" روز، برابر با ۱۶ ژانويه ۲۰۰۷.
۴. جشن سپندارمز يا جشن اسپند (اسپندارمز)، نيز با همان جا به جايی شش روزه به جای روز ۵اسفند، شش روز پيش کهشيده شده و به روز ۲۹بهمن آمده است.
پس: بهمنگان اسپندارمز گان و جشن سده فرخنده باد.
روز های نَبُــــر در بهمن ماه:
يا روزهای در هر ماه که به ويژه، ايرانی ماندگانِ زرتشتی از خوردن گوشت و آلودن دست به خون جانداران بی گناه بيش از پيش دوری می کنند چهار روز هستند.
ايرانيان اين روزها را، روز های پرهيز و دوری از لاشه خواری بر می شمارند و به آن روزهایِ نبر گويند. ايرانيان کهن و آزاده، در اين روز ها نه گوشت می خورده، نه به شکار کردن می رفته اند. اين روزها، روزهای: "ماه"، "گوش"، "رام" و "وهمن" يا بهمن هستند که هنوز زرتشتيان در اين روز ها گوشت نمی خورند و دست به کشتار گاو و گوسفند و ... نمی آلايند.
:اين روزها برابر هستند با روزهای :
٦ بهمن، "ماه" روز، برابر با روز ۲۶ژانويه، ۸ بهمن ماه، "گوش" روز، برابر با ۲۸ ژانويه، ۱۵ بهمن ماه، "رام" روز، برابر با ۴فوريه و همچنين ۲٦ بهمن، "وهمن" روز، برابر با ۱۶ ژانويه ۲۰۰۷.
شاد و سربلند باشيد.
مازياز