دی گان ها،
جشن های دی
روز های ۲، ۹و ۱۷ دی ماه ، روز های دی از دی ماه، دی گان ها،
جشن های دی ،
بر همگان خجسته باد.
دی گان
روز ۵ دی ماه، سال روز در گذشت اشو زرتشت اسپنتمان است.
باور مندان به انديشه، کردار و گفتار نيک آن وخشور، اين روز را با گرد هم آمدن و برپايی نيايش و خواندن "گات" ها، سرودهای آن ابر انسان به ستودن او و پيام هايش می پردازند.
مرگ اشوزرتشت را در سن ۷۷ سالگی و در شهر بلخ و در هنگام خواندن نماز میدانند، (چند تنی نيز ۷۳ سالگی را هنگام در گذشتِ زرتشت میدانند).
تا چند سالی پيش از اين، آگاهی چندانی از جایِ آرامگاه اشوزرتشت در دست نبود، اما بررسیهای تنی چند از پژوهشگران نشاندادهاست که آرامگاه اشوزرتشت میتواند، در کشورِ افغانستان و در جايی که بنا به ارزش و احترام صاحب مزار، آنرا "مزارشريف" ناميدهاند باشد.
ماه دی آمد که هوا هر زمان بارد کافـور همی بر جهان
از فلک امـروز معونت کند لشگـر سرما را باد خزان
مسعود سعد سلمان
از آن جا که دی از نام های خداوند است. ماه دی را ماه خداوند نيز ناميده اند. در سالشمار کهن روزهای هشتم، پانزدهم و بيست و سوم، و در سالشمار نوين که اکنون پيرو آن هستيم. روزهای دوم، نهم و هفدهم دی ماه دارای نام های با واژه دی هستند . اين روزها، روزهای: دوم "دی به آذر"، نهم "دی به مهر" و هفدهم " دی به دين"، نام دارند و در گذسته ها در هر يک از اين روز ها به جشن می نشستند و نيايش می کردند.
ياد آوری روزهای ِ ويژه دی ماه
۳۷۴۳ زرتشتی
{mospagebreak}
۱. روز ۵ دی ماه، سال روز در گذشت اشو زرتشت.
۲. روز های ۲، ۹و ۱۷ دی ماه ، روز های دی از دی ماه، دی گان ها، جشن های دی
۳. روز های نبر: يا روزهای که ايرانی ماندگانِ زرتشتی از خوردن گوشت و آلودن دست به خون جانداران بی گناه بيش از پيش دوری می کنند برابر هستند با روزهای:
٦ آذر، "ماه" روز، برابر با روز ۲۷ دسامبر، ۸ دی ماه، "گوش" روز، برابر با دسامبر، ۱۵ دی ماه، "رام" روز، برابر با ۵ ژانويه ۲۰۰۶، و همچنين ۲٦ دی ماه، "وهمن" روز، برابر با ۱۷ ژانويه ۲۰۰۶. ۲۹
۴. گاهان بار پنچم، "ميديارم گاه"، که پنج روز و روزهای "مهر"، "سروش"، "رشن"، "فروردين" و"ورهرام" روز می باشند و از ۱۰ تا و ۱۴ دی ماه برگزار می شود.
"ميديارم"، به چمِ و معنی ميانه آرامش است. که "مِدی" به چمِ "ميان و ميانه"، و ارم يا آرم به چم و معنی آرامش می باشد.
۵ . هاشم رضی، از جشنی به نام "سير سور"، نيز ياد می کند که در روز۱۵ دی ماه و بر پايه ی باورهای بهداشتی برگزار می شده است. نامبرده می نويسد که مردمان در اين روز جشنی همراه با شادی و شادمانی و مراسمی سنتی برگزار می کردند و خوراکی های بيشتر گياهی و به ويژه همراه با سير می خوردند و باور داشتند که که سير و سبزی های آنان را از آزار بيماری ها به دور نگه می دارد. ناگفته نماند که ويژگی گند زدايی گياه "سير" امروز بر همگان روشن شده است.
روز های نَبُــــر:
يا روزهای که به ويژه، ايرانی ماندگانِ زرتشتی از خوردن گوشت و آلودن دست به خون جانداران بی گناه بيش از پيش دوری می کنند چهار روز هستند.
ايرانيان اين روزها را، روز های پرهيز و دوری از لاشه خواری بر می شمارند و به آن روزهایِ نبر گويند. ايرانيان کهن و آزاده، در اين روز ها نه گوشت می خورده، نه به شکار کردن می رفته اند. اين روزها، روزهای: "ماه"، "گوش"، "رام" و "وهمن" يا بهمن هستند که هنوز زرتشتيان در اين روز ها گوشت نمی خورند و دست به کشتار گاو و گوسفند و ... نمی آلايند.
:اين روزها برابر هستند با روزهای :
٦ آذر، "ماه" روز، برابر با روز ۲۷ دسامبر، ۸ دی ماه، "گوش" روز، برابر با ۲۹ دسامبر، ۱۵ دی ماه، "رام" روز، برابر با ۵ ژانويه ۲۰۰۶، و همچنين ۲٦ دی ماه، "وهمن" روز، برابر با ۱۷ ژانويه ۲۰۰۶.
گاهان بار پنجم، "ميديارم" يا "ميدی ارم" گاه، جشن ميانه زمستانی:
گاهان بار پنچم، "ميديارم" گاه نام دارد، که پنج روز و روزهای "مهر"، "سروش"، "رشن"، "فروردين" و "ورهرام" می باشند و بنا بر سالشمار نوين از ۱۰ تا و ۱۴ دی ماه برگزار می شود.
"ميديارم"، به چمِ و معنی ميانه آرامش است. زيرا "مِدی" يا "مَيدی"، به چمِ "ميان و ميانه"، و "ارم"، يا "آرم"، به چم ومعنی آرامش می باشد.
اين گاهان را همانند گاهان بار ميانه تابستان که "ميديو شهيِم" گاه باشد، از گاهان بارهایِ کهن و نخستين ـ(پيش از جا به جايی آرياييان)ـ به شمار می آورند. چرا که آنان در گذشته هایِ دور، سال را دو بخش می کردند. بخش يکم، تابستان بزرگِ و دارای هفت ماهِ فروردين، ارديبهشت، خورداد، تير، امرداد، شهريور و مهر ماه بود و بخش دو، زمستان بزرگِ بود که در بر دارنده ی پنج ماه های، آبان، آذر، دی، بهمن و اسفند بود.
پژوهشگران چنين می پندارند که آنان با بهار و پاييزی آشنا نبودند و تنها تابستان بزرگ هفت ماهه و زمستان بزرگ پنج ماهه را شناسايی و برآورد کرده بودند.
اين گمان زنی می تواند درست باشد. چرا که ۱۵ دی ماه (در سال شمار کهن که همه ی ماه ها دارای سی روز بودند)، درست در ميانه زمستان پنج ماهه ی کهن جای داشته است. زيرا از روز نخستين و آغازين زمستان بزرگ ِ کهن، که همانا ۱ آبان ماه باشد تا آن روز ۱۵ دی ماه، برابر با ۴۵ روز است و از روز ۱۵ دی ماه، تا روز پايان زمستان که روز ۳۰ اسفند باشد نيز، برابر با ۴۵ روز می باشد.
اين برابری می روشن می سازد که نامِ "ميانه آرامش"، برای اين جشن نام درست و بسنده ای بوده است. زيرا اين گهن بار، در هنگام آرامش برگزار می شد. يعنی در ميانه زمستان که نه کار چندانی در زمينه کِشت داشتند و نه ره سپار ِ، سَرِ يا سَپَر و يا به گويش امروزی سفری می شدند.
يادمان باشد که گاهان بار ِ پيش از اين "اياسرم"، يا نا رهسپاری نام دارد. برای ياد آوری بخشی از آن نوشته را باز نويس و يادآور می شويم تا به بسنده بئدن اين هر دو نام پی ببريد.
در آن جا آمده بود:
"ايا سَرَ" يا "ايا سَرِم" همان آغار سرماست، و "سَـرِ" در زبان کهنمان همان "ره سپاری" ره سپار شدن" و "سفر" به زبان امروزيمان است. و "ايا سَرَ" يا "اياسرم" می شود "نا رهسپاری" و ره سپار نشدن و "نه سفر" می باشد که هدف همان سفر نکردن می شود. چرا که با پايان يافتن تابستان هفت ماهه، زمستان پنح ماهه آغاز شد و از آنجا که سفر های آن روزگاران دراز و چند ماهه بودند.
