CHERCHILL59(پالیز ادب)

روز های ۲، ۹و ۱۷ دی ماه ، روز های دی از دی ماه، دی گان ها،

جشن های دی ،

بر همگان خجسته باد.

دی گان

روز ۵ دی ماه برابر با 25 دسامبر، سال روز در گذشت اشو زرتشت اسپنتمان است.

باور مندان به انديشه، کردار و گفتار نيک آن وخشور، اين روز را با گرد هم آمدن و برپايی نيايش و خواندن "گات" ها، سرودهای آن ابر انسان به ستودن او و پيام هايش می پردازند.

مرگ اشوزرتشت را در سن ۷۷ سالگی و در شهر بلخ و در هنگام خواندن نماز می‌دانند، (چند تنی نيز ۷۳ سالگی را هنگام در گذشتِ زرتشت می‌دانند).  

تا چند سالی پيش از اين، آگاهی چندانی از جایِ آرامگاه اشوزرتشت در دست نبود، اما بررسی‌های تنی چند از پژوهشگران نشان‌داده‌است که آرامگاه اشوزرتشت می‌تواند، در کشورِ افغانستان و در جايی که بنا به ارزش و احترام صاحب مزار، آنرا "مزارشريف" ناميده‌اند باشد.
    

ماه دی آمد که هوا هر زمان             بارد کافـور همی بر جهان

از فلک امـروز معونت کند              لشگـر سرما را باد خزان

مسعود سعد سلمان

 از آن جا که دی از نام های خداوند است. ماه دی را ماه خداوند نيز ناميده اند. در سالشمار کهن روزهای هشتم، پانزدهم و بيست و سوم، و در سالشمار نوين که اکنون پيرو آن هستيم. روزهای دوم، نهم و هفدهم دی ماه دارای نام های با واژه دی هستند . اين روزها، روزهای: دوم "دی به آذر"، نهم "دی به مهر" و هفدهم " دی به دين"، نام دارند و در گذسته ها در هر يک از اين روز ها به جشن می نشستند و نيايش می کردند.

 شب يلدا يا شب چله

 ( مراسم نوئل و بابا نوئل )

ايرانيان قديم شادي و نشاط را از موهبت هاي خدايي و غم و اندوه و تيره دلي را از پديده هاي اهريمني مي پنداشتند. مراسم نوروز، جشن مهرگان، جشن سده، چهارشنبه سوري و شب يلدا و سنت هاي  ديگر در واقع بيانگر اين حقيقت است كه ايرانيان پس از رهايي از بيدادگري و ستم به شكرانه بازيافتن آزادي، جشن برپا مي ساختند و پيروزي نيكي بر بدي و روشنايي بر تاريكي و داد بر ستم را گرامي مي داشتند.
شب يلدا نيز يكي از اين موارد است. در دوران كهن، شب مظهر تاريكي و تباهي و وحشت بوده و اغلب سعي مي كردند كه شب هنگام با افروختن آتش و افزودن نور، خانه روشن باشد. تا پليدي و تباهي در آن راه نيابد. شب يلدا طولاني ترين شب ها است. يعني تسلط تاريكي بر زمين از تسلط نور خورشيد و روشنايي مي كاهد. و چون فرداي اين شب روشنايي بر ظلمت غالب و روز طولاني مي شود، ايرانيان تولد دوباره خورشيد را كه مظهر روشنايي است جشن مي گيرند.  

در ايران كهن هر يك از سي روز ماه، نامي ويژه دارد، كه نام فرشتگان است. نام دوازده ماه سال نيز در ميان آنهاست. در هر ماه روزي را كه نام روز با نام ماه يكي باشد، جشن مي گرفتند .

دي ماه، در ايران كهن، چهار جشن، وجود داشت. نخستين روز دي ماه و روزهاي هشتم، پانزدهم و بيست و سوم، سه روزي كه نام ماه و نام روز يكي بود. و در اين سي روز ماه، سه روز آن «دي» نام دارد و هر سه روز را در گذشته جشن مي گرفتند. امروز از اين چهار جشن تنها شب نخستين روز دي ماه، يا شب يلدا را جشن مي گيرند، يعني آخرين شب پاييز، نخستين شب زمستان، پايان قوس، آغاز جدي و درازترين شب سال.

يلدا از نظر معني معادل با كلمه نوئل از ريشه ناتاليس رومي به معني تولد است و نوئل از ريشه يلدا است .

واژه يلدا سرياني و به معني ولادت است . ولادت خورشيد ( مهر و ميترا )  و روميان آن را ( ناتاليس انويكتوس ) يعني روز ( تولد مهر شكست ناپذير   ) نامند . 

آيا مي دانيد حكايت درخت كريسمس و ستاره بالاي آن چيست ؟

از منابع رومي مي دانيم که پيران و پاکان در اين شب به  تپه اي رفته ، با لباس نو و مراسمي از آسمان مي خواستند که آن «رهبربزرگ» را براي رستگاري آدميان گسيل دارد و باور داشتند که نشانه زايش آن ناجي ، ستاره ايست که بالاي کوهي – به نام کوه فيروزي- که داراي درخت بسيار زيبايي بوده است، پديدار خواهد شد.

ظاهرا پس از مسيحي شدن روميان، سيصد سال بعد از تولد عيسي مسيح، کليسا جشن تولد مهر را به عنوان زادروز عيسي پذيرفت، زيرا، موقع تولد او دقيقا معلوم نبود. ازين روست که تا امروز بابانوئل با لباس و کلاه موبدان ظاهر مي شود و درخت سرو و ستاره بالاي آن هم يادگار مهري هاست،

همچنين گفته ميشود وقتي ميتراييسم از تمدن ايران باستان در جهان گسترش يافت،در روم وبسياري از کشورهاي اروپايي ،روز 21 دسامبر ( 30 آذر )  به عنوان تولد ميترا جشن گرفته ميشد.ولي پس از قرن چهارم ميلادي در پي اشتباهي كه در محاسبه روز كبيسه رخ داد . اين روز به 25 دسامبر انتقال يافت

آيين شب يلدا يا شب چله

صداي پاي يلدا آرام آرام به گوش مي رسد . پدربزرگها و مادر بزرگها خانه را براي استقبال از فرزندان مي آرايند و فرزندان و نوه ها نيز از آن سوي براي ديدار بزرگان خانواده بي قرارند .

برگزاري مراسم يلدا ، آييني خانوادگي است و گردهمايي ها به خويشاوندادن و دوستان نزديك محدود ميشود .

ايران كشوري با فرهنگي غني است كه مردمانش بنا به ذوق و  سليقه و طبيعت منطقه اي كه در آن زيست مي كنند هر يك براي برگزاري سنت هاي كهن آداب خاص خود را دارند 

آيين شب يلدا يا شب چله، خوردن آجيل مخصوص ، هندوانه، انار و شيريني و ميوه هاي گوناگون است که همه جنبه نمادي دارند و نشانه برکت، تندرستي، فراواني و شادکامي هستند.

فال حافظ و شاهنامه خواني

يكي ديگر از رسم هاي شب يلدا، «فال حافظ گرفتن»  است اگر رسم ها و آيين هاي ديگر يلدا را ميراثي از فرهنگ چند هزار ساله بدانيم ولي فال حافظ گرفتن در شب يلدا در سده هاي اخير به رسم هاي شب يلدا افزوده شده است.

 شاهنامه خواني و قصه گويي پدربزرگ و مادربزرگ دور كرسي براي كوچكترها نيز از آيين هاي يلدا است كه خاطرات شيريني براي بزرگسالي آنها فراهم مي آورد.

ارديبهشت گان

روز ارديبهشت از ماه ارديبهشت بر شما خجسته باد

بهشــت است گيتـــی ز ارديبهشـت
حـلال آمـد ای مه مـی انــدر بهشت
به شادی نشين هين و می خواه می
که بی می نشستنت زشت است زشت
(مسعود سعد سلمان)

بهمن گان خجسته باد

ياد آوری روزهای ِ ويژه بهمن

بهمن گان، وهمن گان يا جشن بهمن (وهمن)، همچون ديگر جشن های سالانه به يادگار مانده از پيشينيان مان است که در بهمن روز از بهمن ماه به جشن اش می نشسته اند.

همانگونه که پيش از اين و در باره ی جشن های ديگر آمد. در سال شمار کهن ايرانی که هر ماه از سال دارای ۳۰ روز بود. بهمن روز، همواره برابر بود با روز ۲بهمن ماه، که آنرا بهمن گان می ناميدند. با روی آوردن به سال شماری که آن را سال شمار جلالی (و يا خيامی نيز) می ناميم، شش ماه نخستين سال، دارای ۳۱ روز شدند. بنا بر اين، روز بهمن از ماه بهمن که برابر با دوم بهمن ماه در سال شمار کهن بود، ٦ روز پيش کشيده شد. به اين انگيره است که جشن بهمن يا بهمن گان را در روز ۲۶ دی ماه برابر با ۱۶ماه ژانويه، برگزار می کنند 

دی گان ها،

جشن های دی 

روز های ۲، ۹و ۱۷ دی ماه ، روز های دی از دی ماه، دی گان ها،

جشن های دی ،

بر همگان خجسته باد.

دی گان

روز ۵ دی ماه،  سال روز در گذشت اشو زرتشت اسپنتمان است.

باور مندان به انديشه، کردار و گفتار نيک آن وخشور، اين روز را با گرد هم آمدن و برپايی نيايش و خواندن "گات" ها، سرودهای آن ابر انسان به ستودن او و پيام هايش می پردازند.

مرگ اشوزرتشت را در سن ۷۷ سالگی و در شهر بلخ و در هنگام خواندن نماز می‌دانند، (چند تنی نيز ۷۳ سالگی را هنگام در گذشتِ زرتشت می‌دانند).  

تا چند سالی پيش از اين، آگاهی چندانی از جایِ آرامگاه اشوزرتشت در دست نبود، اما بررسی‌های تنی چند از پژوهشگران نشان‌داده‌است که آرامگاه اشوزرتشت می‌تواند، در کشورِ افغانستان و در جايی که بنا به ارزش و احترام صاحب مزار، آنرا "مزارشريف" ناميده‌اند باشد.
    

ماه دی آمد که هوا هر زمان             بارد کافـور همی بر جهان

از فلک امـروز معونت کند              لشگـر سرما را باد خزان

مسعود سعد سلمان

 از آن جا که دی از نام های خداوند است. ماه دی را ماه خداوند نيز ناميده اند. در سالشمار کهن روزهای هشتم، پانزدهم و بيست و سوم، و در سالشمار نوين که اکنون پيرو آن هستيم. روزهای دوم، نهم و هفدهم دی ماه دارای نام های با واژه دی هستند . اين روزها، روزهای: دوم "دی به آذر"، نهم "دی به مهر" و هفدهم " دی به دين"، نام دارند و در گذسته ها در هر يک از اين روز ها به جشن می نشستند و نيايش می کردند.

ياد آوری روزهای ِ ويژه دی ماه

۳۷۴۳ زرتشتی

 {mospagebreak}

۱.  روز ۵ دی ماه،  سال روز در گذشت اشو زرتشت.

۲.  روز های ۲، ۹و ۱۷ دی ماه ، روز های دی از دی ماه، دی گان ها، جشن های دی

۳. روز های نبر: يا روزهای که ايرانی ماندگانِ زرتشتی از خوردن گوشت و آلودن دست به خون جانداران بی گناه بيش از پيش دوری می کنند برابر هستند با روزهای:                         

٦ آذر، "ماه" روز، برابر با روز ۲۷ دسامبر، ۸ دی ماه، "گوش" روز،  برابر با دسامبر، ۱۵ دی ماه، "رام" روز،  برابر با  ۵ ژانويه ۲۰۰۶، و همچنين ۲٦ دی ماه، "وهمن" روز، برابر با ۱۷ ژانويه ۲۰۰۶.   ۲۹

۴. گاهان بار پنچم، "ميديارم گاه"، که پنج روز و روزهای "مهر"، "سروش"، "رشن"، "فروردين" و"ورهرام"  روز می باشند و از ۱۰ تا و ۱۴ دی ماه برگزار می شود.           

 "ميديارم"، به چمِ و معنی ميانه آرامش است. که "مِدی" به چمِ "ميان و ميانه"، و ارم يا آرم به چم و معنی آرامش می باشد.                                         

۵ . هاشم رضی، از جشنی به نام "سير سور"، نيز ياد می کند که در روز۱۵ دی ماه و بر پايه ی باورهای بهداشتی برگزار می شده است. نامبرده می نويسد که مردمان در اين روز جشنی همراه با شادی و شادمانی و مراسمی سنتی برگزار می کردند و خوراکی های بيشتر گياهی و به ويژه همراه با سير می خوردند و باور داشتند که که سير و سبزی های آنان را از آزار بيماری ها به دور نگه می دارد. ناگفته نماند که ويژگی گند زدايی گياه "سير" امروز بر همگان روشن شده است.  

روز های نَبُــــر:

يا روزهای که به ويژه، ايرانی ماندگانِ زرتشتی از خوردن گوشت و آلودن دست به خون جانداران بی گناه بيش از پيش دوری می کنند چهار روز هستند. 

ايرانيان اين روزها را، روز های پرهيز و دوری از لاشه خواری بر می شمارند و به آن روزهایِ نبر گويند. ايرانيان کهن و آزاده، در اين روز ها نه گوشت می خورده، نه به شکار کردن می رفته اند. اين روزها، روزهای: "ماه"، "گوش"، "رام" و "وهمن" يا بهمن هستند که هنوز زرتشتيان در اين روز ها گوشت نمی خورند و دست به کشتار گاو و گوسفند و ... نمی آلايند.

:اين روزها برابر هستند با روزهای :

٦ آذر، "ماه" روز، برابر با روز ۲۷ دسامبر، ۸ دی ماه، "گوش" روز،  برابر با ۲۹ دسامبر، ۱۵ دی ماه، "رام" روز،  برابر با ۵ ژانويه ۲۰۰۶، و همچنين ۲٦ دی ماه، "وهمن" روز، برابر با ۱۷ ژانويه ۲۰۰۶.  

گاهان بار پنجم، "ميديارم" يا "ميدی ارم" گاه، جشن ميانه زمستانی:

گاهان بار پنچم، "ميديارم" گاه نام دارد، که پنج روز و روزهای "مهر"، "سروش"، "رشن"، "فروردين" و  "ورهرام"  می باشند و بنا بر سالشمار نوين از ۱۰ تا و ۱۴ دی ماه برگزار می شود.          

"ميديارم"، به چمِ و معنی ميانه آرامش است. زيرا "مِدی" يا "مَيدی"، به چمِ "ميان و ميانه"، و "ارم"، يا "آرم"، به چم ومعنی آرامش می باشد.

اين گاهان را همانند گاهان بار ميانه تابستان که "ميديو شهيِم" گاه باشد، از گاهان بارهایِ کهن و نخستين ـ(پيش از جا به جايی آرياييان)ـ به  شمار می آورند. چرا که آنان در گذشته هایِ دور، سال را دو بخش می کردند. بخش يکم، تابستان بزرگِ و دارای هفت ماهِ فروردين، ارديبهشت، خورداد، تير، امرداد، شهريور و مهر ماه بود و بخش دو، زمستان بزرگِ  بود که در بر دارنده ی پنج ماه های، آبان، آذر، دی، بهمن و اسفند بود.

پژوهشگران چنين می پندارند که آنان با بهار و پاييزی آشنا نبودند و تنها تابستان بزرگ هفت ماهه و زمستان بزرگ پنج ماهه را شناسايی و برآورد کرده بودند.

اين گمان زنی می تواند درست باشد. چرا که ۱۵ دی ماه (در سال شمار کهن که همه ی ماه ها دارای سی روز بودند)، درست در ميانه زمستان پنج ماهه ی کهن جای داشته است. زيرا از روز نخستين و آغازين زمستان بزرگ ِ کهن، که همانا ۱ آبان ماه باشد تا آن روز ۱۵ دی ماه، برابر با ۴۵ روز است و از روز ۱۵ دی ماه، تا روز پايان زمستان  که روز ۳۰ اسفند باشد نيز، برابر با ۴۵ روز می باشد.

اين برابری می روشن می سازد که نامِ "ميانه آرامش"، برای اين جشن نام درست و بسنده ای بوده است. زيرا اين گهن بار، در هنگام آرامش برگزار می شد. يعنی در ميانه زمستان که نه کار چندانی در زمينه کِشت داشتند و نه ره سپار ِ، سَرِ يا سَپَر و يا به گويش امروزی سفری می شدند. 

يادمان باشد که گاهان بار ِ پيش از اين "اياسرم"، يا نا رهسپاری نام دارد. برای ياد آوری بخشی از آن نوشته را باز نويس و يادآور می شويم تا به بسنده بئدن اين هر دو نام پی ببريد.

در آن جا آمده بود:

 "ايا سَرَ" يا "ايا سَرِم" همان آغار سرماست، و "سَـرِ" در زبان کهنمان همان "ره سپاری" ره سپار شدن" و  "سفر" به زبان امروزيمان است. و "ايا سَرَ" يا "اياسرم" می شود "نا رهسپاری" و ره سپار نشدن و "نه سفر" می باشد که هدف همان سفر نکردن می شود. چرا که با پايان يافتن تابستان هفت ماهه، زمستان پنح ماهه آغاز شد و از آنجا که سفر های آن روزگاران دراز و چند ماهه بودند.    

يکی از اين يادگارهای زنده و پويای فرهنگ ايرانی «يلدا» ست، شبی که از يکسو تولد ميترا، خدای حافظ نور،  روشنايي، نظم و پيمان است و، از سوی ديگر، تولد مهر يا نجات دهنده ای است که از مهربانی، و شادمانی می آيد، بر هيولای تاريکی،  ظلم، اندوه، و بی قانونی و  پيمان شکنی  می تازد و بر آن پيروز می شود. يعنی اين باور که: انسان سزاوار گرما، مهربانی، آرامش  و شادمانی ست.

قرن های قرن است که مردمان ايرانزمين تولد اين مهر نجات بخش را جشن گرفته اند، گاه در نيايشگاه ها، گاه در خيابان ها و کوچه ها، گاه  ـ از ترس محتسب ـ در مخفی گاه ها، و گاه در خانه ها و در کنار آتشی که روشن کرده اند و شادمانه به انتظار خورشيدی نشسته اند که می آيد و تاريکی و ظلم و اندوه را می شويد و می برد و آنچه از گذارش باقی می ماند همه شادی است و روشنايي و مهر.

کميته بين المللی نجات پاسارگاد، همراه با شادباش عيد بزرگ يلدا، و در سالگرد تولد مهر، يک بار ديگر ضرورت حفظ و نجات پاسارگاد را يادآوری می کند؛ يادمان باشد که دشت پاسارگاد يکی از اولين جايگاه هايي است که مادران و پدران ما در آن هر ساله بلندترين شب سال را جشن می گرفتند و منتظر می شدند تا خورشيد خستگی ناپذير نجات دهنده، از دل سنگ و تاريکی پيدا شود و زمين را به سوی بهار و تازگی ببرد.

ما از همگان می خواهيم که در کنار جشن و شادمانی اين عيد بزرگ ايرانی، به ياد  پاسارگاد و ديگر گنجينه های ملی و بشری ايرانزمين باشند و از  غرق شدن و ويرانی آنها با همه ی توان شان جلوگيری کنند.

با مهر و احترام

ای مـاه  رســيد مــاه ِ  آذر                 بـر خيز و بده مس چو آذر

 آذر بفروز و ماه خوش کن                زآذر صنما به مـــاه  ِ آذر

مسعود سعد سلمان

 آذر روز از آذز ماه

جشن آذز

آذزگان بر شما خجسته باد

 آذرگان، از چند جشن آتش کهن ديارمان می باشد که بر پايه سال شمار کهن که دارای دوازده ماه سی روزه بود در روز نهم آذر و پس از به کارگيری سال شمار نوين در روز سوم آذر بر گزار می شود.

اين جشن از جشن های آتش به شمار می رود و گويا با فرا رسيدن اين روز، مردمی که به ديدار آتشکده ها برای نيايش می رفته اند، اخگری از آتش آتشکده را نيز به خانه می آورده، آتش زمستانی را با آن می افروخته اند.

 در سال شمار کهن که هر ماه از سال، دارای ۳۰ روز بود. آذرروز، همواره برابر بود با روز

۹ آذر ماه، که چون نامش با نام ماه برابر بود آذرگان می ناميدندش. با روی آوردن به سال شماری که آن را سال شمار جلالی (و يا خيامی نيز) می شناسيم شش ماه نخستين سال، دارای ۳۱ روز شدند. بنا بر اين، روز آذر از ماه آذر که برابر با نهم آذر ماه در سال شمار کهن بود، ٦ روز پيش کشيده شد و اينک در روز ۳ آذر۲۴ماه نوامبر، جشن آذر يا آذرگان را برگزار می کنند. ماه برابر با

ياد آوری روزهای ِ ويژه آذرماه

۳۷۴۵ زرتشتی

۱. ۳ آذر، آذر روز از آذر ماه، جشن آذر.

 ۲. روز های نبر: يا روزهای که ايرانی ماندگانِ زرتشتی از خوردن گوشت و آلودن دست به خون جانداران بی گناه بيش از پيش دوری می کنند برابر هستند با روزهای:                         

٦ آذر، "ماه" روز، برابر با روز ۲۷ نوامبر، ۸ آذرماه، "گوش" روز،  برابر با ۲۹ نوامبر، ۱۵ آذر ماه، "رام" روز،  برابر با  ٦ دسامبـر، و همچنين ۲٦ آذرماه، "وهمن" روز، برابر با ۱۷ ذسامبر.  

 ۳. جشن اورمزد و دی ماه است که آن نيز به سبب جا به جايی شش روزه به روز بيست و پنجم آذر آمده است.

شاد و سربلند باشيد 

مازيار قويدل